PUNI URUSHLARINING BOSHLANISHI,SABABLARI. BIRINCHI PUNI URUSHI
![PUNI URUSHLARINING
BOSHLANISHI,SABABLARI.
BIRINCHI PUNI URUSHI](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_1.png)
![1. Причины Пунических войн.
2. Первая Пуническая война.
3. Вторая Пуническая война.
4. Третья Пуническая война.
5. Победы над Македонией и
Сирией Reja:
1. Karfagen Puni urushlari
arafasida
2. Birinchi Puni urushi
3. Birinchi Puni urushidan keyin
Karfagen va Rim](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_2.png)
![Karfagen qaysi hududlarni egallagan edi?Karfagen Shimoliy Afrikada mil.av. VII asrda
Finikiyaliklar tomonidan tashkil etilgan .Karfagen qayerda joylashgan edi?Karfagen Shimoliy Afrikadagi hududlarga tegishli edi.
Pireney yarim oroli va O'rta er dengizi orollarida joylashgan.
РИМ
КАРФАГЕНА Ф Р И К А
Е В Р О П АС Р Е Д И З Е М Н О Е МОРЕ](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_3.png)
![1. Karfagen Puni urushlari
arafasida
Karfagen yoki Kar-
Xadasht Finikiyaning
eramizdan avvalgi IX
asrdayoq barpo
bo‘lgan katta Tir
shahrining koloniyasi
bo‘lgan.
Eramizdan avvalgi V
asr o‘rtalariga kelib
Karfagen keng bir
davlatning markaziga
aylangan. Bu davlat shimoliy
Afrika sohilining bir
qismini (Tunis
qo‘ltig‘ining
qirg‘og‘ini),
Sitsiliyaning g‘arbiy
qismini, Malta,
Sardiniya, Korsika,
Pitius, Balear orollarini
o‘z ichiga olgan.Karfagenning
tashkil topgan
davri haqida 2 ta
sana bor:
miloddan avvalgi
825-823 yillar yoki
miloddan avvalgi
814-813 yillar.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_4.png)
![1. Karfagen Puni urushlari
arafasida
Afsonaga ko'ra, shaharga qirolicha Dido asos solgan, u akasi Tir
qiroli Pigmalion uning boyligini tortib olish maqsadida eri
Sixeyni o'ldirganidan keyin Tirdan qochib ketgan.
Karfagen tarixi davomida shahar aholisi ishbilarmonligi bilan
mashhur bo'lgan.
Shaharga asos solingani haqidagi afsonaga ko‘ra, Dido mahalliy
qabila bilan ho‘kiz terisi qoplagancha yer sotib olishga kelishib
olgan.
U terini tor kamarlarga kesib tashladi va ulardan doira yasab,
katta tepalikni egallab oldi, shuning uchun bu joyda qurilgan
qal'a Birsa deb nomlandi, bu yunoncha "teri" degan ma'noni
anglatadi (ehtimol soxta etimologiya ham bo’lishi mumkin ).](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_5.png)
![1. Karfagen Puni
urushlari arafasida
Mil.av. 814 – mil.av. 146 y illar](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_6.png)
![1. Karfagen Puni urushlari
arafasida
Mavjud arxeologiya materiali va toshlardagi suratlar karfagenliklar Atlantikaning
sharqiy sohillarini ham koloniyalashtirishga uringanliklaridan dalolat beradi.
Karfagen juda katta va o‘ziga xos bir shahar bo‘lib, g‘oyat qulay hududda
joylashgan.
U Afrikaning shimoli-g‘arb iy sohilidagi kichikroq yarim orolda (hozirgi Tunisdan
shimoli-g‘arbda) vujudga kelgan .
Uning bunday joylashuvi asosiy dengiz yo‘lini nazorat qilib turish imkonini
bergan.
Materikda uch qator kuchli mudofaa inshootlari bilan himoya qilingan shahar
istehkomi dengizdan ancha ichkari kirib ketgan yarim orolda bo‘lgan.
Shahar aholisi yashaydigan sernufus mahallalar, bozor, do‘konlar,
hunarmandlarning ishxonalari istehkom devorlari orqasidan joy olgan.
Tashqi (savdo) va ichki (harbiy) ikkita gavani bo‘lgan port Karfagenning faxri
hisoblangan.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_7.png)
![1. Karfagen Puni urushlari
arafasida
1. Mil.av. IX-VII asrlar – Karfagenning vujudga kelishi davri;
2. Mil.av. VI-IV asrlar – Karfagenning qudratli davlatga aylanishi davri;
3. Mil.av. III asr – Rim bilan to'qnash keladi. Ilgari ittifoqchi bo'lgan
munosabatlar yomonlasha boshladi. Mil. av. 264-yilda Birinchi Puni urushi
boshlandi. Mil.av. 260 – 256 yillardagi jangler.
4. Gamilkar Barka (Chaqmoq) – Mil. av. 247-yilda Karfagen bosh qo'mondoni
bo'ldi, Sitsiliyada muvaffaqiyatlarga erishadi, ammo mil. av. 241-yilda
Rimga mag'lubiyatdan so'ng Sitsiliyani Rimga berib, 10 yil davomida 3200
talant tovon to'lab, tinchlik o'rnatadi. Keyin uning kuyovi Gastrubal
qo‘shinning bosh qo‘mondoni etib saylandi. 16 yil davomida (miloddan
avvalgi 236-220 yillar) Ispaniyaning katta qismi bosib olanadi.
5. Gannibal Barka - Gastrubalning o'limidan so'ng, armiya bosh qo'mondoni
etib Gamilkarning o'g'li Gannibal (Mil.av. 218-183 yillar) ni tayinlandi.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_8.png)
![Karfagen porti.
(Rekonstruksiya)](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_9.png)
![РИМ
КАРФАГЕНС Р Е Д И З Е М Н О ЕА Ф Р И К А
Е В Р О П А
М О Р Е2. Rim v a Karfagen o'rt asidagi urushlarning
sabablari. Birinchi Puni urushi
Mil.av. I I I asrga k elib Karfagen G'arb v a Sharq
o'rt asidagi sav do mark aziga ay langan edi .Rim respublikasi kuchayishi bilan O'rta yer dengizida
o'rnashishga intildi.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_10.png)
![Piy oda
qo’shin Harbiy
fl ot
Piy oda
qo’shin
(legion)Harbiy fl otKarfagenni ng Quroll i Kuchlari Rimning Quroll i KuchlariTomonlarning urushga t ay y orligini baholang.
Rim nima qilishi k erak ? Urush boshlanishidan uch y il oldin Rim dengiz
fl ot ini t uzdi. Shundan so’ng Rim urushlarni boshladi.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_11.png)
![2. Rim v a Karfagen o'rt asidagi urushlarning
sabablari. Birinchi Puni urushi
Birinchi Puni urushi Rim bilan Karfagenning Sitsiliya uchun
kurashidan boshlangan.
Sitsiliyaning ko‘p qismi (g‘arbiy) Karfagen qo‘lida bo‘lib,
orolning kichik (sharqiy) qismini Sirakuza podshosi Agafokl
egallab turgan.
Tor qo‘ltiq bilangina Italiyadan ajralib turgan bu orol rimliklar
nazarida, tarixchi Flor aytganidek, «ko‘z kuydirib yaqingina
turgan materikdan faqat tasodifan ajralib qolgan o‘lja» bo‘lgan.
Kampaniyadan chiqqan va o‘zlarini mamertinlar , ya’ni urush xudosi
Marsning farzandlari deb atagan Kampaniya yollanma askarlarining
Messana shahrini bosib olishlari urush boshlanib ketishiga bahona
bo‘lgan.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_12.png)
![2. Rim v a Karfagen o'rt asidagi urushlarning
sabablari. Birinchi Puni urushi
Sirakuza podshosi Agafokl xizmati d a bo‘lgan o‘sha mamertinlar
Agafokl o‘lga n da n keyin Messanani bosib olganlar.
Sirakuzaning yangi hukmdori Giyeron II Messanani qamal qilib
mamertinlarga muvaffaqiyatli ravishda qarshi chiqqan.
Mamertinlarning bir qismi Karfagendan yordam olmoqchi
bo‘lgan. Boshqa qism i esa yordam so‘rab Rim senatiga murojaat
qilgan.
Senat ikkilanib qolgan. Nihoyat tashqi bozorni kengaytirishdan
manfaatdor bo‘lgan guruh ( savdogarlar va hunarmandlar )ning
tazyiqi bilan Rim xalq majlisi mamertinlarga yordam berish,
ya’ni aslida Karfagenga qarshi urush boshlash to‘g‘risida qaror
qabul qilgan.
23 yilga ( eramizdan avvalgi 264—241 yillar ) cho‘zilgan
birinchi Puni urushi ana shu tariqa boshlan adi .](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_13.png)
![2. Rim v a Karfagen o'rt asidagi urushlarning
sabablari. Birinchi Puni urushi
Rim qo‘shinlari Sitsiliyaga suzib borib , ular tez vaqt ichida
Messanani ishg‘ol qilganlar, so‘ngra Akragantni qo‘lga kiritganlar,
keyin esa Giyeron II bilan ittifoq to‘zganlar.
Q uruqlikda dushmanni yengib kelgan rimliklar dengiz
janglarida doim mag‘lub bo‘lganlar. Karfagen kemalari Italiya
qirg‘oqlariga hujum qilgan, Sitsiliya oroli bilan Italiyaning
janubi n i qurshab olgan.
Rim senati flot tashkil etish to‘g‘risida qaror qabul qilgan.
Rimliklar 100 ta penter (ya’ni besh palubali kema ) va 20 ta uch
palubali kema yasab, ularni yaxshi jihozlaganlar .
Rim legionerlari qilichbozlikda azaldan nom chiqargan. Eramizdan
avvalgi 260 - yilda Mila burni va shahri yonida (Sitsiliyaning shimoliy
qirg‘og‘ida) konsul Gay Duiliy qo‘l ostidagi jangda rimliklar
Karfagen floti ustidan birinchi marta g‘oyat muvaffaqiyatli g‘alaba
qozonganlar.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_14.png)
![2. Rim v a Karfagen o'rt asidagi urushlarning
sabablari. Birinchi Puni urushi
Sitsiliyada iste’dodli lashkarboshi Gamilkar Barka maydonga kelgandan
keyin rimliklarning ahvoli yanada og‘irlashgan. Barka Sitsiliyaning
shimoliy qirg‘oqlari va ichkarisidagi hududlarni ishg‘ol qilishga muvaffaq
bo‘lgan.
Rimliklar yana dengiz flotini barpo qilishga majbur bo‘lganlar.
Chunki flotsiz urushni muvaffaqiyatli tugatish mumkin bo‘lmagan.
Lekin bu vaqt xazina bo‘shab qolganligi sababli, boy fuqaro lardan
olingan tribut (qarz) hisobigagina flot qurilgan.
Rimliklarning yangi floti Egata orollari yonidagi jangda Karfagen
flotini juda qattiq mag‘lubiyatga uchratgan. 23 yilga cho‘zilgan urush
har ikki tomonni madorini quritgan . Shuning uchun ham Rim senati
Karfagenning sulh muzokaralari boshlash to‘g‘risidagi taklifini qabul
qilgan.
Eramizdan avvalgi 241 - yilda tuzilgan sulh shartnomasiga muvofiq :
1. Karfagen 10 yil davomida Rimga 3200 talant miqdorida tovon to‘lashi ;
2. A sirlarni qaytarishi ;
3. Karfagen qo‘shiniga Apennin
yarim orolidagi qabilalardan askar yollamasligi ;
4. O ‘zining Sitsiliyadagi
mulklarini Rim hokimiyatiga topshirishi lozim bo‘lgan.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_15.png)
![РИМ
КАРФАГЕНА Ф Р И К А
Е В Р О П АС Р Е Д И З Е М Н О Е МОРЕ о. Корсика
о. Сардиния
о. Сицилия ??
? Первая Пуническая война
Birinchi Puni urushi Rim da'vo qilgan orol ustida
boshlandi. Unga nom bering!](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_16.png)
![РИМ
КАРФАГЕНА Ф Р И К А
Е В Р О П АС Р Е Д И З Е М Н О Е МОРЕRim v a Karfagen o'rt asidagi hal qiluv chi jang
qay erda bo'lib o't di v a u qanday y ak unlandi?
о. Корсика
о. Сардиния
М О Р Е
о. Сицилия](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_17.png)
![Birinchi Puni urushining
natijalari
Tovon - g'olib davlat tomonidan mag'lub davlatga yuklangan
to'lovlar.1) Karfagen urushda yutqazdi
2) Karfagen Sitsiliya va Sardiniya orolidagi
mulklaridan ayrildi.
3) Karfagen katta miqdorda tovon to'lashi
kerak edi](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_18.png)
![3. Birinchi Puni urushidan k ey in Karfagen
v a Rim
Rimliklar Karfagenning zaifligidan foydalanib, mil.av. 238 - yilda Sardiniya
bilan Korsikani bosib olganlar. Sitsiliya, Sardiniya va Korsika Rimning
Italiyadan tashqaridagi dastlabki mulklari bo‘lib, ular viloyatlar deb atala
boshlagan.
Gamilkar Barka yollanma qo‘shinlar qo‘zg‘olonini bostirgandan keyin ,
Rimga qarshi urushga intilgan oligarxlar guruhiga boshchilik qilgan.
Ammo Karfagen territoriyasi urush qilish uchun lozim bo‘lgan moddiy
kuch bilan ham, askar kuchi bilan ham ta’minlanmagan.
Shundan keyin karfagenliklar o‘z mulklarini qo’shni hududlar
hisobiga oshirishga qaror qilganlar. Ularni qiziqtirgan qimmatli
metallarga boy Iberiya konlari va iber qabilalarining jasur jangch i lari
bo‘lgan.
Mil.av. 237 - yilda Gamilkar Barka Iberiyaga yo‘l olgan. U yerda ular
muvaffaqiyatlarga erishganlar. Andalu s iyadagi bir qa n cha qabilalarni
o‘zlariga bo‘ysundirib, tog‘dagi konlarni qo‘l ga kiritganlar.
Ammo mil.av. 229 - yilda iberlar bil an bo‘lgan janglardan birida Gamilkar
halok bo‘lgan.](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_19.png)
![3. Birinchi Puni urushidan keyin Karfagen
va Rim bo’yicha jadvalni to’ldiring
Karfagenda nima uchun qo’zg’alon ko’tariladi?
Karfagenga qarshi ko’trilgan qo’zg’alonni kim bostiradi?
Gamilkar qo’shinida qaysi hayvonni uchratishimiz mumkin (otlardan
tashqari)?
Rimliklar mil.av. 238-yilda qayerlarni egallab oladi?
Karfagen bo’shab qolgan xazinani qayer hisobiga to’ldirmoqchi bo’ladi?
Gamilkar mil.av. 237-yilda qayerga yurish uyushtiradi?
Gamilkar qachon vafot etadi va o’rniga kim keladi?
Gastrubal qaysi shaharni qurdiradi?
Gastrubal qachon va kimlar tomonidan o’ldiriladi?
Gastrubalning o’rniga kim keladi?
Birinchi va ikkinchi Puni urushlari oralig’ida Rim jamiyatida qaysi qatlam
juda boyib ketadi va siyosiy hokimiyatga ham ta’sir o’tkza boshlaydi?](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_20.png)
![Gannibal 9 yoshligida, uning
otasi Karfagen qo'mondoni
Hamilkar Ispaniyaga urushga ketdi.
Gannibal o'zingiz bilan olib keting deb
otasidan so'radi U rozi bo'ldi,
lekin bir shart bilan.
U Gannibaldan abadiylikka Rimga nisbatan nafrat
bilan qasamyod qilishni talab qildi.Gannibal shunday
deb qasam ichdi. U rimliklarning murosasiz
dushmani edi. U 64 yil yashadi va butun umri
davomida shu qasamga sodiq bo‘ldi.Gannibalning qasamyodi](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_21.png)
![E’TIBORINGIZ UCHUN
RAHMAT](/data/documents/cfc0ed80-fab6-48ca-b246-324ae41b62bf/page_22.png)
PUNI URUSHLARINING BOSHLANISHI,SABABLARI. BIRINCHI PUNI URUSHI
1. Причины Пунических войн. 2. Первая Пуническая война. 3. Вторая Пуническая война. 4. Третья Пуническая война. 5. Победы над Македонией и Сирией Reja: 1. Karfagen Puni urushlari arafasida 2. Birinchi Puni urushi 3. Birinchi Puni urushidan keyin Karfagen va Rim
Karfagen qaysi hududlarni egallagan edi?Karfagen Shimoliy Afrikada mil.av. VII asrda Finikiyaliklar tomonidan tashkil etilgan .Karfagen qayerda joylashgan edi?Karfagen Shimoliy Afrikadagi hududlarga tegishli edi. Pireney yarim oroli va O'rta er dengizi orollarida joylashgan. РИМ КАРФАГЕНА Ф Р И К А Е В Р О П АС Р Е Д И З Е М Н О Е МОРЕ
1. Karfagen Puni urushlari arafasida Karfagen yoki Kar- Xadasht Finikiyaning eramizdan avvalgi IX asrdayoq barpo bo‘lgan katta Tir shahrining koloniyasi bo‘lgan. Eramizdan avvalgi V asr o‘rtalariga kelib Karfagen keng bir davlatning markaziga aylangan. Bu davlat shimoliy Afrika sohilining bir qismini (Tunis qo‘ltig‘ining qirg‘og‘ini), Sitsiliyaning g‘arbiy qismini, Malta, Sardiniya, Korsika, Pitius, Balear orollarini o‘z ichiga olgan.Karfagenning tashkil topgan davri haqida 2 ta sana bor: miloddan avvalgi 825-823 yillar yoki miloddan avvalgi 814-813 yillar.
1. Karfagen Puni urushlari arafasida Afsonaga ko'ra, shaharga qirolicha Dido asos solgan, u akasi Tir qiroli Pigmalion uning boyligini tortib olish maqsadida eri Sixeyni o'ldirganidan keyin Tirdan qochib ketgan. Karfagen tarixi davomida shahar aholisi ishbilarmonligi bilan mashhur bo'lgan. Shaharga asos solingani haqidagi afsonaga ko‘ra, Dido mahalliy qabila bilan ho‘kiz terisi qoplagancha yer sotib olishga kelishib olgan. U terini tor kamarlarga kesib tashladi va ulardan doira yasab, katta tepalikni egallab oldi, shuning uchun bu joyda qurilgan qal'a Birsa deb nomlandi, bu yunoncha "teri" degan ma'noni anglatadi (ehtimol soxta etimologiya ham bo’lishi mumkin ).